Για τα μαθητούδια μου!

"Στον δρόμο για την Ολυμπία υπάρχει ένα απόκρημνο βουνό με ψηλά βράχια, που ονομάζεται Τυπαίο. Οι κάτοικοι της Ηλείας έχουν έναν νόμο να πετούν σε αυτό το βουνό τις γυναίκες, αν συλληφθούν επ' αυτοφώρω να έχουν μπει στους Ολυμπιακούς αγώνες, ή ακόμα και να έχουν διαβεί τον Αλφειό κατά τις απαγορευμένες μέρες. Λένε όμως ότι δεν πιάστηκε ποτέ καμία, παρά μόνο η Καλλιπάτειρα, η οποία ονομάζεται και Φερενίκη από κάποιους. Αυτή, επειδή είχε πεθάνει νωρίτερα ο άντρας της, αφού μεταμφιέστηκε πλήρως σε άντρα γυμναστή, έφερε τον γιο της στην Ολυμπία για να αγωνιστεί. Όταν νίκησε ο Πεισίροδος, η Καλλιπάτειρα - καθώς πηδούσε πάνω από τον φράχτη με τον οποίο έχουν τους γυμναστές περιορισμένους - γυμνώθηκε. Παρόλο που αποκαλύφθηκε ότι είναι γυναίκα, την άφησαν ατιμώρητη, αποδίδοντας έτσι σεβασμό στον πατέρα της και στα αδέρφια της και στο παιδί της - γιατί ολοι αυτοί είχαν πολλές ολυμπιακές νίκες - και έφτιαξαν νόμο από τότε και μετά να μπαίνουν και οι γυμναστές στον αγώνα γυμνοί."

Εμπνευσμένος από την ιστορία της Καλλιπάτειρας, ο ποιητής Λορέντος Μαβίλης έγραψε το ακόλουθο σονέτο:

«Αρχόντισσα Ροδίτισσα, πώς μπήκες;
Γυναίκες διώχνει μια συνήθεια αρχαία
εδώθε». - «Έχω ένα ανίψι, τον Ευκλέα,
τρία αδέρφια, γιό, πατέρα Ολυμπιονίκες·
 
να με αφήσετε πρέπει, Ελλανοδίκες,
και εγώ να καμαρώσω μέσ' στα ωραία
κορμιά, που για το αγρίλι του Ηρακλέα
παλεύουν, θιαμαστές ψυχές αντρίκειες.
 
Με τες άλλες γυναίκες δεν είμαι όμοια·
στον αιώνα το σόι μου θα φαντάζη
με της αντρειάς τα αμάραντα προνόμια.
 
Με μάλαμα γραμμένος το δοξάζει
σε αστραφτερό κατεβατό μαρμάρου
ύμνος χρυσός του αθάνατου Πινδάρου».

"Όλοι ξέρουμε ότι ο Αγησίλαος, εκεί που πίστευε ότι θα οφελήσει σε κάτι την πατρίδα, δεν έπαυε να μοχθεί, δεν απέφευγε τους κινδύνους, δε λυπόταν τα χρήματα, δεν πρόβαλλε ως δικαιολογία το σώμα του ή τα γηρατειά, αλλά θεωρούσε έργο του καλού βασιλιά ακριβώς αυτό, δηλαδή να κάνει όσο το δυνατόν περισσότερα καλά στους υπηκόους του. Στις μεγάλες ωφέλειες της πατρίδας του συγκαταλέγω και αυτό, ότι παρόλο που είχε μεγάλη ισχύ μέσα στην πόλη, φανερά υπηρετούσε σε μεγάλο βαθμό τους νόμους. Πράγματι, ποιος θα ήθελε να μην υπακούσει βλέποντας τον ίδιο τον βασιλιά να υπακούει; Αυτός και προς τους αντιπάλους του στην πόλη συμπεριφερόταν όπως ο πατέρας στα παιδιά του. Τους κακολογούσε για τα σφάλματά τους, αλλά τους τιμούσε αν έκαναν κάτι καλό, τους παραστεκόταν αν τους συνέβαινε κάποια συμφορά, γιατί δεν θεωρούσε κανέναν πολίτη ως εχθρό, ήθελε όλους να τους επαινεί, και νόμιζε ότι είναι κέρδος να προστατεύονται όλοι, αλλά θεωρούσε ζημιά αν κάποιος, έστω και ανάξιος, χανόταν."

Οι μαθητές του Γυμνασίου Καλυθιών Ρόδου εμπνεύστηκαν από το οπτικοακουστικό υλικό που είδαν σχετικά με το κείμενο του Ιωάννη Χρυσοστόμου για την ελεημοσύνη, και ανταποκρίθηκαν δημιουργώντας ζωγραφιές και γράφοντας κείμενα.

Παρουσιάζουμε εδώ όλες αυτές τις δημιουργίες. Μπορεί να μην έχουν αξιώσεις ως προς την τεχνική τους, είναι σίγουρα όμως φτιαγμένες με ιδιαίτερη φαντασία και πάρα πολύ μεράκι.

1. Κολάζ της Ιωάννας Σαββιού. Τρεις μικροί διάλογοι ανάμεσα σε πατεράδες και γιους διαφορετικών περιοχών του πλανήτη:

2. Σκίτσο της Γεωργίας Γόμπου, που απεικονίζει έναν σκίουρο ο οποίος δίνει το τελευταίο του βελανίδι σε έναν φτωχό άνθρωπο.

"Παρόλο που ο σκίουρος είχε ένα τελευταίο βελανίδι δεν το κράτησε για τον εαυτό του. Δείχνοντας συμπόνια και κατανόηση προς το πρόβλημα του φτωχού ανθρώπου, του δίνει το βελανίδι του. Αυτό συμβολίζει πως η φύση βοηθάει όλους τους ανθρώπους παρόλο που εμείς της φερόμαστε με τον χειρότερο τρόπο. Μολύνουμε το περιβάλλον και σκοτώνουμε τα ζώα άνευ λόγου και αιτίας"

3. Σκίτσο της Σοφίας Κωνστάντουρα, όπου περιγράφεται η κοινωνική ανισότητα: Μία κυρία περιτριγυρισμένη από λεφτά και χρυσάφι, δίπλα σε μια άλλη που ζητιανεύει φορώντας βρόμικα, μπαλωμένα ρούχα (μικρή λεπτομέρεια: το μυγάκι δίπλα στη φτωχή κυρία!)

4. Ζωγραφιά του Αλεξ Ηλία και του Σταμάτη Αντωνά. "ενας φτωχός άνθρωπος δεν εχει καπου να μεινει και ετσι πηγε σε μια σπηλια που βρηκε και εμεινε εκει. Μια μερα εβρεχε και πανω στην σπηλια ειχε μια τρυπα και το νερο της βροχης επεφτε μεσα στην τρυπα το ειδε και εβαλε εναν κουβα και μαζεψε νερο.Δειχνει οτι η φυση προσφερει νερο σε ολους"

5. Σκίτσο του Μιχάλη Γαλατά και του Νίκου Κιόττου. "Ο φτωχος ανθρωπος παει για ψαρεμα για να επιζησει και βλεπει ελαφια που πινουν νερο στο ποταμι που ψαρευε ο ανθρωπος. Ο ανρθωπος το φαγητο του τωρα δεν το βρισκει ετοιμο πια αλλα πρεπει να το κυνηγήσει"

6. Σκίτσο του Μιχάλη Κεπέρη. "Ο σκύλος δίνει το κόκαλό του στον φτωχό παρόλο που έχει μόνο ενα. Η ζωγραφιά συμβολίζει ότι πρέπει να βοηθάμε τους φτωχούς"

7.Σκίτσο της Ζωγραφίας Αργυρού και της Σταματίας Δημητραδιού. "υπαρχει μια φτωχη οικογενεια η οποια προσπαθει να μαζεψει λεφτα και μια πλουσια κοπελα οπου τους δινει ενα κερμα. Η πλουσια κοπελα ειναι ντυμενη στυλατη και οι φτωχοι ειναι ντυμενοι καπως φτωχικα. Απο πανω υπαρχει ενας λαμπερος ηλιος ο οποιος φωτιζει την οικογενεια, προσπαθει να πει οτι ο ηλιος θα λαμπει πανω τους οσο χρειαστει και πως δεν θα παρατησουν την προσπαθεια τους που κανουν για να μαζεψουν λεφτα. Οσο για την πλουσια κοπελα δεν κανει καμια προσπαθεια, το μονο που κανει ειναι να βαζει ενα κερμα και το ριχνει στο μπωλακι των φτωχων. Αλλα πανω απ' ολα φτανει να βαζουμε ολοι το χερι μας μεσα (δ.λ.δ να βοηθαμε εστω και λιγο.), και να δειχνουμε αγαπη στους φτωχους"

8. Η Σμαράγδη Αντωναρά έγραψε το ακόλουθο κείμενο:

"BINTEO: Σύμφωνα με το βίντεο που παρουσιάζει τις φωτογραφίες που τράβηξε ο φωτογράφος Peter Menzel στα ταξίδια του, μπορούμε να διακρίνουμε τη κοινωνική ανισότητα από χώρα σε χώρα. Παρατηρούμε ότι όλοι οι λαοί έχουν διαφορετικές διατροφικές συνήθειες και η κάθε οικογένεια ξοδεύει διαφορετικό ποσό χρημάτων προκειμένου να αγοράσει τα αγαθά που χρειάζεται για μία εβδομάδα. Κάποιες οικογένειες έχουν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν ένα μεγάλο αριθμό τροφίμων και παρ' όλα αυτά δε δείχνουν να είναι ευτυχισμένες. Αντίθετα, υπάρχουν άλλες, όπως στην Αφρική, οι οποίες αρκούνται να ζήσουν με πολύ λίγα τρόφιμα ξοδεύοντας ένα μικρό ποσό χρημάτων, κι όμως τα πρόσωπά τους φαίνεται να είναι χαρούμενα και ευδιάθετα. Επίσης, παρατηρούμε μεγάλη διαφορά στην εξωτερική εμφάνιση των ανθρώπων καθώς και στη διαρρύθμιση του νοικοκυριού τους. Μερικές οικογένειες οι οποίες φαίνεται να έχουν την οικονομική άνεση, έχουν τέλεια οργανωμένες κουζίνες με όλα τα απαραίτητα που χρειάζονται, ενώ άλλες ζουν σε άσχημες συνθήκες ζωής όπου τρώνε, κοιμούνται και ζουν σε ένα μικρό και άδειο δωμάτιο. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, μπορούμε να καταλάβουμε τις ανισότητες των λαών τόσο στις διατροφικές συνήθειες τους όσο και στα χρήματα που ξοδεύουν για να αγοράσουν τα αγαθά που χρειάζονται. Όπως λέει και το ρεφραίν από το τραγούδι του Σωκράτη Μάλαμα, ''Όσα κοστίζουν μια δραχμή, για άλλους κοστίζουν μια ζωή, δεν είναι κρίμα;''

ΕΙΚΟΝΑ: H εικόνα αυτή απεικονίζει ένα γέρο άνθρωπο, απ' ό,τι φαίνεται φτωχό, να ζητάει ελεημοσύνη από ένα δέντρο απλώνοντας το καπέλο του. Το δέντρο φαίνεται να ανταποκρίνεται και προσφέρει στο ζητιάνο λίγα από τα λιγοστά φύλλα του. Παρόλο που είναι και εκείνο φτωχό πάντα έχει κάτι να προσφέρει στον άνθρωπο. Με αυτόν τον τρόπο, δίνει το παράδειγμα της ελεημοσύνης στον άνθρωπο, ο οποίος το κοιτάζει με απορία αφού δεν μπορεί να πιστέψει ότι το δέντρο έκανε την κίνηση αυτή. Στόχος της εικόνας αυτής είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι η φύση δίνει πάντα οτιδήποτε έχει τη δυνατότητα να προσφέρει στον άνθρωπο, ενώ ο άνθρωπος την καταστρέφει και την πληγώνει."

"Σχετικα με το βιντεο, με επηρεασε το γεγονος οτι σε καποιες χωρες δεν εχουν ουτε 2 ευρω για να παρουνε να φανε. Πιστευω πως αν το δουν το βιντεο αυτο σε καποιες πλουσιες χωρες θα σταματησουν να ξοδευουν τα χρηματα τους σε αχρηστα πραγματα οπως αναψυκτικα και γαριδακια, και ισως αλλαξει και η διατροφη τους στην οικογενεια τους."

Μετάφραση του κειμένου του Ιωάννη Χρυσοστόμου:

"Αγαπητοί, ας μη γινόμαστε αγριότεροι από τα ζώα. Εκείνα όλα τα έχουν κοινά και κανένα δεν έχει περισσότερα από τα άλλα· εσύ όμως αν και είσαι άνθρωπος, γίνεσαι πιο σκληρός από θηρίο, όταν κλείνεις ερμητικά σε ένα σπίτι τις τροφές που θα αρκούσαν για να θρέψουν χιλιάδες φτωχούς. Και βέβαια, δεν είναι μόνο η φύση κοινή σε μας, αλλά και άλλα περισσότερα· ο ουρανός είναι κοινός και ο ήλιος και η σελήνη και τα αστέρια και ο αέρας και η θάλασσα και η γη και η ζωή και ο θάνατος και τα γηρατειά και οι αρρώστιες και η υγεία και η ανάγκη για τροφή και ενδυμάτων. Πώς λοιπόν δεν είναι παράλογο αυτοί που μοιράζονται τόσα πολλά μεταξύ τους στα χρήματα να είναι τόσο πλεονέκτες, και να μη διατηρούν την ίδια ισονομία; Γιατί ο θάνατος απομακρύνει από την απόλαυση, αλλά οδηγεί στην τιμωρία. Για να μη γίνει λοιπόν κάτι τέτοιο, ας εφαρμόσουμε την ελεημοσύνη. Γιατί αυτή είναι η βασίλισσα των αρετών, η οποία θα μας απαλλάξει από την τιμωρία. Ας κάνουμε τα περιττά χρήσιμα, αφού παραμερίσουμε τον πολύ πλούτο, και την ημέρα της κρίσεως, ακόμη κι αν έχουμε διαπράξει χιλιάδες παραπτώματα, ο Θεός θα μας συγχωρήσει."

Το κείμενο του Ιωάννη Χρυσοστόμου δίνει τροφή για δύο ζητήματα.

Το πρώτο είναι η κατανομή του παγκόσμιου πλούτου. Αφορμή γι' αυτήν τη συζήτηση είναι η φράση «μυρίων πενήτων τροφάς μια κατακλείων οικία». Πράγματι, σύμφωνα με σημερινές μετρήσεις, το 8,7% του παγκόσμιου (ενήλικου) πληθυσμού κατέχει το 82,1% του παγκόσμιου πλούτου. Στον χάρτη που θα βρείτε εδώ, μπορείτε να βρείτε στοιχεία για τους εκατομμυριούχους και τους δισεκατομμυριούχους του πλανήτη, και μάλιστα αναλυτικά ανά χώρα.

Δείτε και αυτό το βίντεο που ξεκινάει με ένα μικρό απόσπασμα από παλιά ελληνική κωμωδία, και μετά παρουσιάζει τις φωτογραφίες που τράβηξε ο φωτογράφος Peter Menzel στα ταξίδια του, οι οποίες παρουσιάζουν γλαφυρά την κοινωνική ανισότητα από χώρα σε χώρα και από ήπειρο σε ήπειρο:

Προσέξτε τις διαφορετικές διατροφικές συνήθειες των λαών, πόσα χρήματα ξοδεύουν για φαγητό, ακόμα και τη διαφορά στην εξωτερική εμφάνιση των ανθρώπων (ντύσιμο, σωματική διάπλαση κτλ) και τη διαρρύθμιση του νοικοκυριού τους (κάποιοι έχουν τέλεια οργανωμένες κουζίνες, ενώ κάποιοι άλλοι τρώνε και κοιμούνται και ζουν στο γυμνό πάτωμα). Όπως λέει και το ρεφραίν από το τραγούδι του Σωκράτη Μάλαμα που ακούγεται, "Όσα κοστίζουν μια δραχμή, γι' άλλους κοστίζουν μια ζωή, δεν είναι κρίμα;"

Το επόμενο ζήτημα, άμεσα συνδεόμενο με το πρώτο και κεντρικό θέμα του κειμένου, είναι το ζήτημα της ελεημοσύνης. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος ήδη από την αρχή του λόγου του κάνει μια σύγκριση του ανθρώπου με τα «άλογα», δηλαδή τα χωρίς λογική όντα. Στη σύγκριση αυτή ο άνθρωπος, παρόλο που είναι προικισμένος με τη λογική, υπολείπεται των «κατώτερων» ζώων, γιατί αυτά έχουν κοινοκτημοσύνη και αλληλεγγύη, ενώ ο άνθρωπος σε αυτό το θέμα ενεργεί σαν άγριο θηρίο, έχοντας εντονότατο το αίσθημα της ιδιοκτησίας.

Το θέμα της διαφοράς ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση ως προς το θέμα της ελεημοσύνης πραγματεύεται και η ακόλουθη γελοιογραφία του Μιχάλη Κουντούρη.

Ένας ζητιάνος (φαίνεται από τα κουρελιασμένα ρούχα του και από το καπέλο που απλώνει) δέχεται ελεημοσύνη από ένα δέντρο, και γι' αυτό το κοιτάει με ευγνωμοσύνη ή και απορία. Το τοπίο είναι σχετικά έρημο, δεν υπάρχει άλλος άνθρωπος στο πλάνο, και τα φύλλα των δέντρων είναι ελάχιστα. Το δέντρο (συνεκδοχικά η φύση), παρόλο που είναι το ίδιο πολύ φτωχό, πάντα έχει κάτι να προσφέρει στον άνθρωπο. Η φύση, που τόσο πληγώνεται και καταστρέφεται από τον άνθρωπο, δίνει πάντα ό,τι μπορεί, ακόμα και από το υστέρημά της. Με αυτόν τον τρόπο δίνει το παράδειγμα της ελεημοσύνης στον άνθρωπο, ο οποίος την κοιτάζει με απορία αφού δυσκολεύεται να πιστέψει τη μεγαλοψυχία της.

Δείτε και τον πίνακα του El Greco «Ο Άγιος Μαρτίνος και ο ζητιάνος» (Μουσείο Πράδο, Μαδρίτη), που βρίσκεται και στο σχολικό βιβλίο.

Ο Μαρτίνος, άγιος της Καθολικής Εκκλησίας, ήταν στρατιωτικός του Ρωμαϊκού στρατού. Πριν καν βαπτιστεί χριστιανός, έσκισε στα δύο τον μανδύα που φορούσε για να τον μοιραστεί με έναν ζητιάνο - είναι το περιστατικό που απεικονίζει ο El Greco. Περισσότερες πληροφορίες μπορεί κανείς να βρει πατώντας εδώ.

«Στην υπόλοιπη ζωή δεν θα μπορούσε ίσως κανείς να αποβάλει αυτή την επιείκεια. Γιατί πράγματι ο σωστός άντρας πρέπει να αγαπάει τους φίλους του και την πατρίδα του και να μισεί τους εχθρούς των φίλων του και να αγαπάει τους φίλους των φίλων του. Όταν όμως κάποιος αναλαμβάνει τον χαρακτήρα του ιστορικού, πρέπει να τα ξεχνάει όλα αυτά και να επαινεί και να τιμά πολλές φορές τους εχθρούς, όταν οι πράξεις τους το απαιτούν, και να ελέγχει και να κατηγορεί με τρόπο ντροπιαστικό τους στενούς συγγενείς του, όταν τα σφάλματα των πράξεών τους το υποδεικνύουν. Γιατί, όπως όταν αφαιρεθούν τα μάτια από το ζώο, αυτό αχρηστεύεται ολόκληρο, έτσι και όταν λείψει η αλήθεια από την ιστορία, ό,τι απομένει από αυτήν γίνεται έναν ανώφελο διήγημα»

«Αλλά όταν ο στόλος των εχθρών, πλησιάζοντας στην Αττική από την πλευρά του Φαλήρου, απέκρυψε τις γύρω παραλίες, οι Πελοποννήσιοι φοβισμένοι σκέφτονταν να αποπλεύσουν προς τον Ισθμό. Τότε λοιπόν ο Θεμιστοκλής σκεφτόταν και σχεδίαζε το θέμα σχετικά με τον Σίκιννο. Ο Σίκιννος ήταν Πέρσης στην καταγωγή, αιχμάλωτος, ευνοϊκός προς τον Θεμιστοκλή και δάσκαλος των παιδιών του. Στέλνει αυτόν προς τον Ξέρξη κρυφά, διατάζοντάς τον να πει ότι ο Θεμιστοκλής,  ο στρατηγός των Αθηναίων, παίρνοντας το μέρος του πέρση βασιλιά, πληροφορεί πρώτος αυτόν ότι οι Έλληνες θέλουν να αποδράσουν, και τον συμβουλεύει, ενώ αυτοί βρίσκονται σε σύγχυση επειδή δεν έχουν πεζικό, να τους επιτεθεί και να εξοντώσει τη ναυτική τους δύναμη. Ο Ξέρξης, επειδή δέχτηκε αυτά πιστεύοντας ότι είχαν λεχθεί με φιλική διάθεση, ικανοποιήθηκε και αμέσως διέταξε τους κυβερνήτες των πλοίων να περικυκλώσουν τα νησιά, αφού αποπλεύσουν με διακόσια πλοία, για να μην ξεφύγει κανείς από τους εχθρούς.»

Μπορείτε να διαβάσετε λεπτομέρειες για τη ναυμαχία της Σαλαμίνας πατώντας εδώ.

Δείτε και αυτά τα δύο βίντεο με την περιγραφή της ναυμαχίας:

Δείτε εδώ δύο βιντεάκια της κυρίας Παξιμαδάκη, για να κάνετε επανάληψη.

• Για την ενεργητική φωνή:

• Για τη μέση φωνή:

[για περισσότερα, δείτε στο blog της κυρίας Παξιμαδάκη, πατώντας εδώ]

"Ένας άντρας, Μάρδος στην καταγωγή, είχε επτά παιδιά. Ο πιο νέος από αυτά προκαλούσε πολλά κακά στους άλλους. Αρχικά προσπαθούσε ο πατέρας του να τον συνετίσει με τα λόγια. Αλλά επειδή δεν πειθόταν, τον οδήγησε στους δικαστές και τον κατηγόρησε ακριβώς για όσα είχε αποτολμήσει αυτός, και ζήτησε από τους δικαστές να σκοτώσουν τον νεαρό. Αυτοί εξεπλάγησαν και τους οδήγησαν και τους δύο στον βασιλιά Αρταξέρξη. Κι ενώ ο Μάρδος έλεγε τα ίδια, ο βασιλιάς είπε: "Αλήθεια, θα έχεις το θάρρος να αντέξεις να πεθάνει ο γιος σου;". Αυτός είπε: "Βεβαιότατα! Επειδή, και όταν αφαιρώ τις πικρές παραφυάδες των μαρουλιών που φυτρώνουν, η μητέρα τους καθόλου δεν λυπάται, αλλά πετάει περισσότερα φύλλα και γίνεται πιο γλυκιά", Όταν άκουσε αυτά ο Αρταξέρξης, επαίνεσε τον άντρα και τον έκανε βασιλικό δικαστή, λέγοντας ότι αυτός που διατυπώνει τόσο δίκαιες κρίσεις για τα παιδιά του, οπωσδήποτε και στις ξένες υποθέσεις θα είναι ακριβής δικαστής και αδέκαστος, και απάλλαξε και τον νεαρό από την κατηγορία, απειλώντας τον όμως με θάνατο, αν αποδειχτεί ότι διαπράττει άλλες αδικίες"

"Όταν ήταν τύραννος ο Διονύσιος, κάποιος Φιντίας, Πυθαγόρειος, που είχε συνωμοτήσει εναντίον του τυράννου και επρόκειτο να τιμωρηθεί, ζήτησε από τον Διονύσιο χρόνο για να τακτοποιήσει προηγουμένως τις υποθέσεις του. Είπε ότι θα δώσει για εγγυητή έναν από τους φίλους του. Όταν ο άρχοντας απόρησε αν υπάρχει τέτοιος φίλος που θα παραδώσει τον εαυτό του στη φυλακή στη θέση εκείνου, προσκάλεσε ο Φιντίας κάποιον από τους φίλους του, που τον έλεγαν Δάμωνα και ήταν Πυθαγόρειος φιλόσοφος, ο οποίος έγινε αμέσως εγγυητής του. Κάποιοι λοιπόν επαινούσαν την υπερβολή της αγάπης προς τους φίλους, ενώ κάποιοι άλλοι καταλόγιζαν στον εγγυτή ερπιπολαιότητα και παραφροσύνη. Την ώρα που είχε καθοριστεί, όλος ο λαός συκεντρώθηκε περιμένοντας με αγωνία αν ο Φιντίας θα τηρπήσει την υπόσχεσή του. Και όταν πια πλησίαζε η ώρα, στο τελευταίο γύρισμα του χρόνου ο Φιντίας ήρθε τρέχοντας. Αφού ο Διονύσιος λοιπόν ένιωσε θαυμασμο, απάλλαξε από την τιμωρία τον κατηγορούμενο και παρακάλεσε τους άντρες να τον δεχτούν ως τρίτο στη φιλία τους"

Η φιλία του Δάμωνα και του Φιντία ήταν ονομαστή και παροιμιώδης. Ο ποιητής Νίκος Γκάτσος, που γεννήθηκε πριν από εκατό χρόνια, έγραψε ένα τραγούδι για δυο φίλους σε ένα νησί, που όμως δεν στάθηκαν τόσο αγαπημένοι μέχρι το τέλος (Τι ήταν αυτό που χάλασε τη φιλία τους;). Το τραγούδι, παρ' όλα αυτά, το ονόμασε "Δάμων και Φιντίας. Μελοποιήθηκε από τον Μάνο Χατζιδάκι και τραγουδήθηκε από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση το 1970:

"Αυτό ακούω από πολλούς, ότι από όλα όσα έχουμε το σημαντικότερο είναι ο αληθινός και καλός φίλος, αλλά οι περισσότεροι φροντίζουν τα πάντα μάλλον εκτός από το να αποκτήσουν φίλους. Για παράδειγμα, αποκτούν με φροντίδα σπίτια και χωράφια και δούλους και κοπάδια και σκεύη, ενώ τον φίλο, που λένε ότι είναι το μεγαλύτερο αγαθό, δεν φροντίζουν πώς να τον αποκτήσουν. Κι όμως, ποιο άλογο ή ποιο ζευγάρι ζώων είναι τόσο σημαντικό όσο ο καλός φίλος; Ποιος δούλος είναι τόσο καλοπροαίρετος και πιστός; Ή ποιο άλλο πράγμα είναι τόσο χρήσιμο σε όλα; Ο καλός φίλος αφιερώνει τον εαυτό του στην κάλυψη των αναγκών των φίλων του, και αν χρειάζεται να κάνει καλό σε κάποιον, τον ενισχύει βοηθώντας τον, και αν τον ταράζει κάποιος φόβος, τον βοηθάει, και όταν ευτυχεί, του προδσφέρει μεγάλη ευχαρίστηση, ενώ όταν δυστυχεί, προσπαθεί να τον σηκώσει πάλι στα πόδια του. Αλλά όμως, μερικοί προσπαθούν να καλλιεργούν δέντρα, με σκοπό να πάρουν τον καρπό τους, ενώ το πολύ εύφορο κτήμα, που ονομάζεται φίλος, οι περισσότεροι το φροντίζουν με βραδύτητα και αμέλεια."

Όταν ο Έκτορας μπήκε μέσα στην Τροία, θέλησε να δει τη γυναίκα του και τον γιο του. Η Ανδρομάχη, τρελή από αγωνία για τον άντρα της, προσπαθεί να τον πείσει να μην επιστρέψει στη μάχη, επειδή φοβάται για τη ζωή του. Για να τον κρατήσει, του μιλάει στην καρδιά του, θέλοντας να τον κάνει να νιώσει λύπη για την τύχη του παιδιού τους και της ίδιας:

"Το βρέφος δεν λυπείσαι

τούτο κι εμέ την άμοιρην που χήρα σου θα γίνω..." (Ζ 407-8)

"...αν αποθάνεις

και συ, καμιά παρηγοριά δι' εμέ δεν θ' απομείνει,

και πόνοι μόνον" (Ζ 411-13)

"Αλλά λυπήσου μας, και αυτού μείνε στον πύργον, μήπως

ορφανό κάμεις το παδί και χήραν την γυναίκα." (Ζ 431-2)

Στο σκίτσο του John Flaxman (1793) που βλέπετε εδώ, διακρίνονται ο Έκτορας, ακλόνητος στρατιώτης, αποφασισμένος για τη μάχη, η Ανδρομάχη, να κλαίει στον ώμο του απαρηγόρητη κρατώντας του το χέρι, η τροφός, που παρακολουθεί τη σκηνή από μια μικρή απόσταση, και ο μικρός Αστυάναξ, στην αγκαλιά της τροφού, να βλέπει τον πατέρα του λίγο φοβισμένος (σε λίγο θα κλαίει, όταν ο Έκτορας τον σηκώσει ψηλά).

Ο Μάνος Χατζηδάκις έγραψε το τραγούδι "Έκτορας και Ανδρομάχη" σε στίχους του ποιητή Ιάκωβου Καμπανέλλη. Προσέξτε ότι εδώ η Ανδρομάχη προτρέπει τον Έκτορα να πάει στη μάχη. Του λέει ότι πρέπει να αγαπάει τη ζωή και να λαχταρά να ζήσει, αλλιώς δεν κάνει για πόλεμο. Προσέξτε ακόμα ότι το τραγούδι μιλάει και για το σήμερα, για έναν σύγχρονο πόλεμο. Ο σημερινός στρατιώτης (αντίστοιχος του ομηρικού Έκτορα) λέει ότι "η κόρη του Γαβρίλη" (η αντίστοιχη Ανδρομάχη) του φωνάζει πως αν είναι ερωτευμένος και έχει μιαν αγάπη να τον περιμένει, τότε θα πάει στον πόλεμο άφοβα, γιατί θα έχει την ελπίδα και τη σιγουριά πως θα γυρίσει ζωντανός.

Είδατε πόσο μεγάλη είναι η δύναμη της αγάπης;

Εδώ είναι όλοι οι στίχοι του τραγουδιού:

Από το Τρωικό κάστρο η Ανδρομάχη
στον Έκτορα που κίναε για τη μάχη
φώναξε με φωνή φαρμακωμένη:

«Στρατιώτη μου, τη μάχη θα κερδίσει,
όποιος πολύ το λαχταρά να ζήσει.
Όποιος στη μάχη πάει για να πεθάνει,
στρατιώτη μου για πόλεμο δεν κάνει»

Έτσι κι εμένα η κόρη του Γαβρίλη
σαν έφευγα στις 20 τ' Απρίλη
μου φώναξε ψηλά από το μπαλκόνι:

«Στρατιώτη αν θες τη μάχη να κερδίσεις,
μια κοπελίτσα κοίτα ν' αγαπήσεις.
Όποιος το γυρισμό του όρκο δεν κάνει,
στρατιώτη μου, τον πόλεμο το χάνει»

Παρόλο που φαινομενικά η Ανδρομάχη στην Ιλιάδα λέει διαφορετικά πράγματα από την Ανδρομάχη (και την "κόρη του Γαβρίλη") στο τραγούδι, ωστόσο έχουν κάποια κοινά στην ψυχή τους. Μπορείτε να τα σκεφτείτε;

"Ο Αλέξανδρος, όταν έφτασε στο Γόρδιον, τον έπιασε λαχτάρα να δει την άμαξα του Γορδίου και τον δεσμό του ζυγού της άμαξας. Μεταξύ άλλων, λεγόταν και αυτό για την άμαξα, ότι όποιος έλυνε τον δεσμό του ζυγού της άμαξας, αυτός ήταν ορισμένο από τη μοίρα να εξουσιάσει την Ασία. Ο δεσμός ήταν από φλοιό κρανιάς, και δεν φαινόταν ούτε το τέλος του ούτε η αρχή του. Ο Αλέξανδρος, επειδή δεν μπορούσε να βρει τρόπο να λύσει τον δεσμό, αλλά δεν ήθελε να τον αφήσει άλυτο, μήπως αυτό προκαλέσει αναταραχή στο πλήθος, χτυπώντας με το ξίφος του έκοψε τον δεσμό, και είπε ότι έχει λυθεί. Απαλλάχτηκε λοιπόν από την άμαξα αυτ΄΄ος και οι σύντροφοί του, με την ιδέα ότι ο χρησμός για τη λύση του δεσμού είχε εκπληρωθεί. Και πράγματι, τη νύχτα εκείνη βροντές και λάμψη από τον ουρανό έδωσαν σημάδι επιδοκιμασίας. Και γι' αυτόν τον λόγο, ο Αλέξανδρος προσέφερε την επόμενη μέρα θυσία στους θεούς που του φανέρωσαν τα σημάδια και τη λύση του δεσμού."

Στο βίντεο που ακολουθεί (που είναι παρμένο από ένα αγγλικό ντοκυμαντέρ), θα δείτε μια αναπαράσταση της άμαξας του Γορδίου μαζί με τον δεσμό της. Αλήθεια, έτσι φανταζόσασταν κι εσείς την άμαξα, ή κάπως αλλιώς;

«Ένα μεγάλο ελάφι, που διψούσε το καλοκαίρι, φτάνει κοντά σε μια πηγή καθαρή και βαθιά, και αφού ήπιε όσο ήθελε, παρατηρούσε τη μορφή του σώματός του. Και κυρίως επαινούσε τη μορφή των κεράτων του, με την ιδέα ότι ήταν στολίδι για όλο το σώμα του. Κατηγορούσε τη λεπτότητα των ποδιών του, επειδή κατά τη γνώμη του δεν μπορούσαν να αντέξουν όλο το βάρος του. Ενώ λοιπόν ασχολιόταν με αυτά, ακούγεται ξαφνικά γαύγισμα σκυλιών και κυνηγοί να πλησιάζουν. Το ελάφι άρχισε να τρέχει ορμητικά για να ξεφύγει, και όσο έτρεχε σε ομαλό έδαφος, σωζόταν από την ταχύτητα των ποδιών του. Όταν όμως έπεσε σε πυκνό δάσος, μπλέχτηκαν τα κέρατά του και πιάστηκε, και έμαθε εξ ιδίας πείρας ότι ήταν άδικος κριτής των δικών του, επειδή κατηγορούσε αυτά που τον έσωσαν, ενώ επαινούσε αυτά που τον πρόδωσαν»

Το παραπάνω βιντεάκι έχει πολύ όμορφες εικόνες, που έχουν σχέση με τον μύθο του Αισώπου που διαβάσαμε. Όσο το βλέπετε, διαβάστε (δυνατά, όχι από μέσα σας!) τις φράσεις που θα εμφανίζονται.

Η εικόνα αυτή είναι από ένα βιβλίο με μύθους του Αισώπου, που γράφτηκε το 1479! Παριστάνει συνοπτικά τον μύθο του ελαφιού. Παρατηρείτε καμιά διαφορά με το κείμενο που είδαμε στο βιβλίο;

Όταν διαβάσαμε τον μύθο, όλοι καταλάβαμε ότι το ελάφι πιάστηκε από τους κυνηγούς μέσα στο πυκνό δάσος. Ας φανταστούμε όμως ότι δεν έγινε ακριβώς έτσι, αλλά το ελάφι τραυματίστηκε από ένα κλαδί και έχασε το μάτι του...

Ε λοιπόν, έτσι ξεκινάει ένας άλλος μύθος του Αισώπου. Διαβάστε τον εδώ, και σκεφτείτε, ποιο είναι το δίδαγμα αυτού του μύθου;

Το μονόφθαλμο ελάφι
Ένα ελάφι είχε χάσει το ένα του μάτι μια μέρα που το κυνηγούσαν κάποιοι κυνηγοί κι έτρεχε να σωθεί. Προσπαθώντας να τους ξεφύγει, ένα ξερόκλαδο είχε μπει στο μάτι του και είχε τυφλωθεί. Από τότε έπρεπε να 'ναι πολύ προσεκτικό και να γυρίζει το κεφάλι του δεξιά κι αριστερά για να βλέπει μήπως το κυνηγάνε.
Μια μέρα έφτασε σε μια πυκνοφυτεμένη πλαγιά που κατέβαινε μέχρι την άκρη της θάλασσας.
- Ωραίο μέρος, σκέφτηκε το ελάφι. Εδώ μπορώ να βόσκω με ασφάλεια. Δε χρειάζεται να γυρίζω το κεφάλι μου δεξιά κι αριστερά. Θα στέκομαι πάντα με το γερό μου μάτι προς τη στεριά, αφού μόνο από εκεί κινδυνεύω.
Πέρασε καιρός και το ελάφι ζούσε εκεί ευτυχισμένο, ώσπου μια μέρα έτυχε να περνάει από εκείνη την ακρογιαλιά μια βάρκα με κυνηγούς που πήγαιναν σ' ένα διπλανό νησί. Οι κυνηγοί είδαν το ελάφι που έβοσκε αμέριμνο και του έριξαν ένα βέλος.
Το δύστυχο ζώο σωριάστηκε στο χώμα και καθώς ξεψυχούσε μουρμούρισε:
- Εγώ φυλαγόμουν από τη στεριά κι ο θάνατος ήρθε απ' τη θάλασσα...